Een koude zolder in een vrijstaand huis in Bilthoven oplossen zonder grotere ketel

Het uitgangspunt

Dit is een doorgerekend voorbeeld en geen uitgevoerde opdracht; het bedrijf is net gestart. Bilthoven is de plaats met het hoogste gasverbruik van de zestien: 1.120 kubieke meter per woning per jaar, tegen 468 in de stad Utrecht. Van de 8.450 woningen is 96 procent van voor 2000 en de gemiddelde WOZ-waarde ligt op 675.000 euro, wat vooral iets zegt over de omvang van de huizen. Neem een vrijstaande woning uit de jaren dertig, achttien radiatoren over drie lagen, een aanbouw uit de jaren tachtig met twee radiatoren aan dezelfde kring en een aanvoertemperatuur die op 80 graden staat. De klacht die hierbij hoort is bekend: beneden binnen een kwartier te warm, op de zolderkamer blijft het zeventien graden, en de thermostaat gaat daarom telkens een graad omhoog.

De kring in kaart brengen voordat er iets wordt versteld

Bij een huis dat in stappen is uitgebreid, is de eerste stap uitzoeken hoe het water loopt. Welke radiatoren hangen op welke streng, waar zit de aftakking naar de aanbouw, en is er ooit een tweede kring bijgekomen. Dat gebeurt door groep voor groep af te sluiten en te voelen wat er koud wordt, en door de leidingen te volgen waar ze zichtbaar zijn. Zonder die plattegrond is elke instelling een gok, want twee radiatoren die naast elkaar hangen kunnen op verschillende strengen zitten.

Per kamer narekenen wat er nodig is

Van elke radiator worden de maten en het type genoteerd, waarna het vermogen bij verschillende aanvoertemperaturen wordt berekend. Daarnaast wordt per ruimte de warmtevraag ingeschat. In een vooroorlogs vrijstaand huis komt daar meestal uit dat de radiatoren beneden ruim bemeten zijn en dat de zolderkamer krap zit, zeker als die kamer pas later is afgetimmerd. Dat is het moment om vast te stellen of het echt een verdelingsprobleem is of een afgifteprobleem, want alleen het eerste los je met inregelen op.

De verste radiatoren als eerste bedienen

De uitgerekende debieten worden ingesteld op de voetventielen, waarbij de radiatoren dicht bij de ketel het meest worden geknepen en de radiatoren aan het eind van de streng het ruimst blijven staan. Ontbreken er inregelbare ventielen, dan worden die eerst gemonteerd; in een woning van deze leeftijd is dat bij een deel van de radiatoren het geval. Bij de aanbouw wordt extra gekeken, want een aftakking die er later bij kwam, heeft vaak een kleinere leidingdiameter dan de hoofdstreng en dat weegt mee in de stand.

De aanvoertemperatuur stap voor stap omlaag

Zodra de verdeling klopt, gaat de aanvoertemperatuur in stappen van vijf graden omlaag, met ongeveer een week ertussen. Na elke stap wordt gekeken of alle kamers hun temperatuur nog halen op de koudste momenten. Een installatie die op 80 graden stond en na inregelen op 65 dezelfde kamers warm krijgt, laat de ketel langer condenseren en dat is precies waar bij 1.120 kubieke meter per jaar het geld zit. De stooklijn in de weersafhankelijke regeling wordt daarop aangepast en niet andersom.

De pomp terugnemen en de retour controleren

Een pomp die in de hoogste stand draait, jaagt het water zo snel rond dat het te warm terugkomt. Na het inregelen kan die stand vaak een of twee standen terug. Per radiator wordt met een contactthermometer de retourtemperatuur gemeten; die hoort over de hele woning ongeveer gelijk te zijn. Een radiator waarvan de retour bijna net zo warm is als de aanvoer, krijgt te veel water en wordt verder dichtgezet.

Vastleggen wat er is ingesteld

Alle standen, debieten en gemeten temperaturen gaan per radiator op papier, met een schets van de strengen erbij. Dat lijkt bureaucratie, maar in een huis met achttien radiatoren en een aanbouw is het het enige dat voorkomt dat bij de eerstvolgende wijziging alles opnieuw uitgezocht moet worden. Komt er later een grotere radiator op de zolderkamer, dan is de rest van de woning met die gegevens in een half uur bijgesteld.

Wat dit oplevert

In dit voorbeeld haalt de zolderkamer zijn temperatuur bij een aanvoer die vijftien graden lager staat dan voorheen, en schiet de woonkamer niet meer door. De thermostaat kan terug naar de gewenste temperatuur in plaats van een graad hoger om de verste kamer mee te trekken. Bij een verbruik van rond de 1.120 kubieke meter weegt elke procent rendement ruim 11 kubieke meter per jaar, dus in dit type woning telt een lagere aanvoertemperatuur zwaarder dan in een stadsappartement. Blijkt de zolderradiator te krap voor de kamer, dan komt daar het advies bij om die te vergroten, want dat lost geen enkele instelling op.

Doorlooptijd en prijs

Een woning met achttien radiatoren over drie lagen kost een hele dag, en anderhalve dag als er veel voetventielen vervangen moeten worden. Het narekenen van de standen gebeurt vooraf, zodat de dag zelf aan meten en instellen opgaat. Het verlagen van de aanvoertemperatuur loopt daarna over drie tot vier weken, met een controlemoment na elke stap.

Waterzijdig inregelen begint bij 329 euro exclusief btw per woning. Het aantal radiatoren en de vraag of er inregelbare voetventielen zitten, bepalen waar het bedrag uitkomt; ontbrekende ventielen tellen als materiaal apart. Is het water zwart en zit er slib in de radiatoren, dan moet de installatie eerst doorgespoeld worden en dat gaat op offerte, omdat het van het aantal radiatoren en de mate van vervuiling afhangt. Moet er een radiator vergroot worden, dan begint vervangen bij 154 euro exclusief btw per radiator, exclusief materiaal. Alle bedragen zijn exclusief btw.

Dienst

Waterzijdig inregelen

Plaats

Bilthoven

Gebiedstype

De Bilt, heuvelrug

Status

Uitgewerkt voorbeeld, geen uitgevoerde opdracht