Waarom stookt de ene plaats drie keer zoveel als de andere?

Binnen twintig kilometer zit hier een factor drie verschil in gasverbruik. Bilthoven staat op 1.120 kubieke meter per woning per jaar, Baarn op 994, Soest op 956 en Driebergen-Rijsenburg op 960. Aan de andere kant staat Nieuwegein op 365, de stad Utrecht op 468 en Houten op 573. Dat verschil zegt weinig over hoe zuinig mensen leven en veel over wat voor woningen er staan en hoe ze verwarmd worden. Als u weet in welke groep uw woning valt, weet u ook welke maatregel bij u het meeste oplevert en welke vooral geld kost. Hieronder staan de vier factoren die de verschillen verklaren.

Factor één: het aandeel woningen zonder gasketel

De lage cijfers zijn geen zuinigheid maar een rekenkundig effect. In Nieuwegein zit 63 procent van de woningen op stadsverwarming en is 57,3 procent aardgasvrij. Die woningen tellen wel mee in het gemiddelde maar verbruiken weinig of geen gas, en dat drukt het cijfer voor de hele plaats.

Hetzelfde geldt voor de stad Utrecht met 40,8 procent stadsverwarming en 36,8 procent aardgasvrij, en voor Houten, waar Houten-Zuid 28 tot 51 procent stadsverwarming heeft en de plaats 26,6 procent aardgasvrij is. Een Utrechtse woning die nog wel een ketel heeft, stookt dus meer dan die 468 kubieke meter die het stadsgemiddelde aangeeft.

Wilt u weten hoe u er zelf voor staat, vergelijk dan niet met het plaatsgemiddelde maar met een woning van uw type en bouwjaar. Voor een tussenwoning van 1975 in Nieuwegein zegt het stadsgemiddelde van 365 vrijwel niets.

Factor twee: wat voor woningen er staan

Een gestapelde woning heeft minder buitenoppervlak per vierkante meter vloer dan een vrijstaand huis, en ligt bovendien tegen verwarmde buren aan. In de stad Utrecht is 36 procent van de woningen grondgebonden, in Vleuten 83 procent en in Houten 74 procent. Dat verschil alleen al verklaart een flink deel van de spreiding.

Op de Heuvelrug komt de bouwvorm erbij. Bilthoven, Zeist, Driebergen-Rijsenburg en Baarn staan vol vrijstaande en twee-onder-een-kapwoningen op ruime kavels, veel van voor de oorlog. Een gemiddelde WOZ-waarde van 675.000 euro in Bilthoven tegen 351.000 in Nieuwegein zegt in dit verband vooral iets over woninggrootte.

Hoe groter het huis, hoe langer de leidingloop naar de verste kamer, en hoe eerder de verdeling scheef gaat. Dat is de reden dat in die plaatsen de klacht zelden over de ketel gaat en bijna altijd over één koude kamer.

Factor drie: het bouwjaar van de voorraad

In Breukelen is 98 procent van de woningen van voor 2000, in Soest 97,3 procent, in De Bilt 97,1 procent, in IJsselstein 97 procent en in Bilthoven 96 procent. Dat is niet gelijk aan slecht geisoleerd, want er is in die voorraad veel na-geisoleerd, maar het betekent wel dat schil en installatie zelden in één keer zijn aangepakt.

Aan de lage kant van de schaal staat de stad Utrecht met 86,7 procent en Culemborg met 88 procent, wat betekent dat daar meer nieuwbouw tussen staat. Vleuten valt op 92 procent, maar dat cijfer verbergt dat een groot deel van de woningen daar uit de jaren negentig komt en dus met een andere isolatiestandaard is gebouwd dan de vooroorlogse voorraad van de Heuvelrug.

Het praktische punt: hoe ouder en groter de woning, hoe meer er te winnen valt met maatregelen die niets met de ketel te maken hebben. En hoe nieuwer, hoe eerder de winst in de regeling en de verdeling zit.

Factor vier: hoe de installatie is afgesteld

Dit is de enige factor die u zonder verbouwing kunt veranderen. Een aanvoertemperatuur van 80 graden terwijl 60 volstaat, een pomp die in de hoogste stand staat, radiatoren die allemaal even ver openstaan ongeacht hun afstand tot de ketel: dat zijn instellingen, geen eigenschappen van het huis.

Waterzijdig inregelen begint bij 329 euro exclusief btw per woning. Bij 1.120 kubieke meter in Bilthoven weegt elke procent rendement ruim 11 kubieke meter per jaar, bij 365 in Nieuwegein nog geen 4. Dezelfde ingreep, een heel ander effect.

Een onderhoudsbeurt van 95 euro exclusief btw hoort in dezelfde categorie. Een schone brander en een correct afgestelde verbranding halen meer uit dezelfde kubieke meter, en de meetwaarden op papier laten zien of dat gelukt is.

Zon op dak verandert het plaatje niet

In Vleuten ligt op 49 procent van de woningen zonnestroom, in Driebergen-Rijsenburg op 47 procent, in Houten op 46 procent en in Culemborg op 44 procent. In de stad Utrecht is dat 23 procent, wat logisch is bij twee op de drie woningen gestapeld met een gedeeld dak.

Zonnepanelen leveren elektriciteit en verlagen uw gasverbruik niet. Ze veranderen wel de afweging op termijn, want een woning met veel opwek en een installatie die op lage temperatuur draait, is beter voorbereid op een warmtepomp. Inregelen is daarvoor de eerste stap en die stap merkt u meteen, ook als die pomp er nooit komt.

Wat u met deze cijfers doet

Zoek de plaats op waar u woont en kijk in welke groep u valt. Zit u in de hoge groep, dan ligt de winst in de verdeling en in de schil, en verdient elke ingreep aan de installatie zich sneller terug. Zit u in de lage groep doordat er een warmtenet ligt, dan gaat het niet over gas maar over afgifte bij een lagere aanvoertemperatuur.

En zit u in de middengroep, zoals Woerden met 768 kubieke meter of Maarssen met 890, dan is de eerste vraag simpel: wanneer is er voor het laatst gemeten wat uw installatie werkelijk doet. Zonder die nulmeting is elke investering een gok.

Kort samengevat

• Bilthoven staat op 1.120 kubieke meter per woning per jaar en Nieuwegein op 365, twaalf kilometer uit elkaar.
• Lage plaatsgemiddelden komen vooral door woningen zonder gasketel, niet door zuinig stookgedrag.
• Bouwvorm telt zwaar: 36 procent grondgebonden in de stad tegen 83 procent in Vleuten.
• Vrijwel de hele voorraad in Breukelen, Soest en De Bilt is van voor 2000.
• De afstelling van de installatie is de enige factor die u zonder verbouwing kunt veranderen.
• Zonnepanelen leveren stroom en verlagen het gasverbruik niet, maar bereiden wel een lage temperatuur voor.

Vergelijk uw eigen jaarverbruik niet met het gemiddelde van uw woonplaats maar met een woning van hetzelfde type en bouwjaar. Wijkt u daar flink van af, dan is de eerste stap meten wat de installatie doet: aanvoertemperatuur, retourtemperatuur per radiator en de verbrandingswaarden. Die drie gegevens wijzen aan waar het geld zit, en dat is vaker in de verdeling dan in het toestel.